Bij de
ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing kan er vanuit een historisch
oogpunt worden gekeken naar hoe er in het verleden over lichaamsbeharing bij
mannen en vrouwen werd gedacht.
In mythologische verhalen kan men zien dat
lichaamshaar op symbolische wijze verschillend is gekoppeld aan mannen en
vrouwen. Van oudsher wordt mannelijke beharing gelijk gesteld aan mannelijkheid
en wordt vrouwelijk lichaamshaar in verband gebracht met baldadigheid en de
ontkenning van vrouwelijke seksualiteit. Vandaar dat de voorkeur uitgaat naar een vrouw zonder of met heel weinig lichaamshaar, zoals te zien is bij De Geboorte van Venus.
De Geboorte van Venus
Hoewel enkele benaderingen harige vrouwen erotiseren en zien als aantrekkelijk, krachtig en zeer
geslachtelijk, geldt dat vrouwelijk lichaamshaar in het algemeen met andere
termen in verband wordt gebracht. Namelijk met krankzinnigheid, hekserij en de
duivel. Dit terwijl mannelijk lichaamshaar (vooral gezichtshaar) wordt gelinkt aan
macht, kracht, vruchtbaarheid, leiderschap, lust en mannelijkheid.
Bovenstaand
verband tussen lichaamsbeharing en mannelijkheid is deels biologisch te
verklaren (zie biologische aspecten) doordat haar gaat groeien op het moment
dat mannen geslachtsrijp worden. Maar, dit geldt ook voor vrouwen. Waar komt
dan de associatie vandaan tussen lichaamshaar en in het bijzonder mannelijke
vruchtbaarheid en macht?
Een
evolutionaire verklaring hiervoor suggereert dat de link uit zeer vroege tijden
komt, waarin een harige man er stoerder/angstaanjagender uitzag voor zijn
rivalen en dus hielp dit om seksuele dominantie te verkrijgen. Echter, zo’n
uitleg gaat absoluut niet kritisch om met de huidige sociale normen en
structuren, te lezen bij de sociaal-culturele aspecten.
~ Annerie, Anouk en Rachèl
Toerien, M., Wilkinson, S., 2003,
Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4,
pp. 333 – 344 Fahs,
B., Delgrado, D.A., 2011, The specter of excess: Race, class and gender in
women’s body hair narratives, p. 13-25
Bij de
ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing zijn er sociaal-culturele aspecten
te benoemen die een rol hebben gespeeld of waarvan gesuggereerd wordt dat zij
een rol hebben gespeeld. Die proberen wij te belichten om daarmee de
ontwikkeling van de trend beter te kunnen begrijpen.
De
ontwikkeling van ontharing begon tegen de tijd dat genderverschillen op andere
gebieden steeds minder werden. In de jaren ’20 kwam het vrouwelijk kiesrecht,
het verlies van beperkende kledingstijlen (nu nadruk borst en taille) en een
verlies van de norm voor vrouwen om discreet in het openbaar te zijn. Dit kan
ervoor hebben gezorgd dat ontharing is ontwikkeld om symbolisch het verschil in
geslacht te onderhouden in een periode dat geslachtsmarkers teniet werden
gedaan.
In de jaren
’30 wordt er een link gelegd tussen ontharing en hygiëne. Destijds was er het
algemene beeld dat beharing vuiler was dan gladheid en dat elke lichaamsopening
vuil is. Aangezien vrouwen een lichaamsopening meer hebben heerste de
overtuiging dat een vrouw vuiler was dan de man. Er wordt gesuggereerd dat de
vrouw zichzelf zou zijn gaan ontharen als gevolg van deze culturele gedachte.
Harpers Bazaar, 1922
De
ontwikkeling van de haarloze norm bij vrouwen kan mogelijk ook worden gevonden
in de voorwaarde dat vrouwen zichzelf minder volwassen mogen zien. Lichaamshaar
is een signaal voor (seksuele) volwassenheid en voor mannelijke kracht. Door te
benadrukken dat vrouwen lichaamshaar moeten verwijderen kan er een
sociaal-culturele vergelijking worden gemaakt met een kind-achtige status dat
passief is en afhankelijk van mannen (een bewering uit de jaren ’80).
Mannen
scheren zich dagelijks en daardoor herinneren zij de familie en zichzelf aan
hun mannelijkheid. Echter, wanneer vrouwen schrijven over verwijdering van
haren heerst er geheimhouding en schaamte. Dit leidt tot de gedachte dat
ongewenst haar beschamend is en het weghalen ervan eveneens. Deze geheimhouding
voorkomt dat zowel mannen als vrouwen de last erkennen van vrouwelijke
schoonheid en de biologische werkelijkheid wordt ermee ontkend (jaren ’80).
Feministen
benadrukken de inspanning die een vrouw moet doen om er aanvaardbaar vrouwelijk
uit te zien. Als vrouwen niet aan de schoonheidsstandaarden voldoen krijgen zij
een schuldgevoel doordat er een vergelijking wordt gemaakt met luiheid en
onaantrekkelijkheid. Dit resulteert in een cyclus van inspanning om de illusie
te behouden dat vrouwelijkheid moeiteloos is (jaren ’80-’90). Om die reden
geven feministen aan dat vrouwen moeten stoppen met de stilte rondom
schoonheid.
commercial Gillette Venus Jennifer Lopez, 2011
Massamedia en marketingcampagnes hebben door de tijd heen bijgedragen aan het ideaalbeeld
van ontharing bij vrouwen doordat zij het modebeeld weerspiegelden,
bijvoorbeeld in de jaren ’20 waarbij er nadruk op kale oksels werd gelegd door
het modebeeld dat meer bloot liet zien en boeken/tijdschriften van de jaren ’40
waarbij er specifiek op kale benen werd gefocust. De haarloosheidsnorm berust
op heteroseksuele voorwaarden waarbij de tem ‘male gaze’ van toepassing is:
vrouwen moeten als lustobject dienen voor de man. Een Gillette Venus commercial
met Jennifer Lopez geeft een indruk van hoe het ideaal van de vrouw in 2011 wordt
neergezet. Een advertentie van scheermesjes van het
Amerikaanse merk Schick uit 2011 beschrijft het volgende:
“A whole weekend away
from your razor”
Hiermee wordt de indruk gegeven dat het normaal is dat iedere vrouw
zich dagelijks of om de paar dagen onthaart.
Shave-Cation, 2011
De verhoogde
toegankelijkheid van pornografie op het internet heeft gezorgd voor de
acceptatie van verwijdering van schaamhaar als norm. Schaamhaar verwijdering
blijkt een belangrijk aspect te zijn van het uiten van seksualiteit en
participatie in seksuele activiteit. Het verwijderen heeft dus ook een belangrijke
psychoseksuele basis.
De redenen
voor ontharing voor vrouwen in de laatste tientallen jaren is dat haarloosheid
wordt gelinkt aan aantrekkelijkheid, vrouwelijkheid, reinheid, voorkeur
man/partner voor seks of seksueel genot en de druk van anderen of naleving van
sociale normen. Indien vrouwen zich niet aan de haarloze norm houden krijgen
zij ervaring met de negatieve gevolgen waarin ze minder seksueel aantrekkelijk,
gezellig, positief, gelukkig en als meer agressief dan vrouwen zonder beharing
worden gevonden.
Zie jij veel terug van deze negatieve gevolgen in het dagelijks leven? Zie jij jezelf als slachtoffer van negatieve gevoelens met betrekking tot lichaamsontharing?
~ Annerie, Anouk en Rachèl
Toerien, M., Wilkinson, S., 2003,
Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4,
pp. 333 – 34 Fahs,
B., Delgrado, D.A., 2011, The specter of excess: Race, class and gender in
women’s body hair narratives, p. 13-25 Braun, V., Tricklebank, G., Clarke, V., 2013, ‘‘It Shouldn’t Stick Out from Your Bikini at the Beach’’: Meaning,
Gender, and the Hairy/Hairless Body, Psychology of
Women Quarterly 37(4) 478-493
