Het ideaal van de cyborg

Het haarloze lichaam omdat we willen samensmelten met de virtuele wereld en technologie?

 

Smelik benoemt de cyborg; de mens/machine. Een machine heeft geen haar en het gladde oppervlak van een machine heeft een zekere erotische aantrekkingskracht. De gepolijste perfectie van de machine maakt haarloosheid tot een ideaal. Dit ideaal werd in de afgelopen decennia een dominant beeld in de populaire cultuur, zoals science fiction, computer games, digitale kunst, maar ook in reclame en modefotografie. Door dit ideaal van het haarloze lichaam vervaagt de grens tussen mens en machine. Een reclame van een scheerapparaat van Philips geeft dit goed weer.

 

 

 

In de jaren ’80 was er de ‘hardware’ cyborg, gespeeld door acteurs zoals Arnold Schwarzenegger en Dolph Lundgren, waarbij het gladde en goedgebouwde lichaam van een bodybuilder samen komt met het glanzende oppervlakte van een machine. In de jaren ’90 is er de ontwikkeling naar de ‘software’ cyborg dat een mengsel is van mens en een digitaal programma, gespeeld door acteurs zoals Keanu Reeves en Jude Law. Hierin wordt een nieuw, metroseksueel manbeeld geschetst: minder macho, met minder ontwikkelde spieren en een zacht en glad lichaam. Een cyborg kan hardware en software zijn, maar geen ‘wetware’. Met wetware wordt al het bloederige en slijmerige dat onmiskenbaar tot een menselijk lichaam behoort bedoeld en waar we van walgen of griezelen; haar dus.

In de beeldcultuur was er een technologische reden voor haarloosheid. Aanvankelijk was het namelijk moeilijk om haar of vacht digitaal na te bootsen. Om die reden hadden de eerste digitale films insecten of speelgoed als hoofdpersonen en werd daarmee de haarloze ‘look’ verder versterkt. Nu is dat niet meer aan de orde en wordt de digitale technologie gebruikt om het menselijk lichaam zo te manipuleren dat het er altijd volmaakt uitziet.

Films en foto’s zeggen veel over onze idealen, echter blijft het een fantasiewereld dat fysiek onmogelijk is. Volgens Smelik loopt het beeld dat regisseurs van cyborgs schetsen op de werkelijkheid vooruit. Zij benoemt het ‘virtualisering’ van het lichaam: het lichaam wordt virtueel, onecht en onmogelijk. Social media en games zijn een teken van ons verlangen naar een virtueel leven waarin een perfect beeld van jezelf kan worden geschept of waar je een heel ander leven kan leiden. In dat leven is alleen plek voor perfecte lijven en niet voor rommelige haren, rimpels, vlekjes en puistjes. Een voorbeeld hiervan is Angelina Jolie die bekend werd als Lara Croft in Tomb Raider gebaseerd op een computerspel.

 

Angelina Jolie Tomb Raider

 

Lare Croft Tomb Raider

 

Herken jij de haarloze trend in de virtuele wereld en technologie? En denk jij, even sterk als Smelik, dat dit van invloed is geweest op de huidige haarloosheidsideaal?

 

~ Annerie, Anouk en Rachèl

 

http://sadib.nl/tag/technologie/, bezocht op 03-11-2015.
http://www.kennislink.nl/publicaties/kaal-kaler-kaalst-het-ideaal-van-het-haarloze-lichaam, bezocht op 03-11-2015.
http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1577281/2005/10/11/Haarloos-ideaal-als-teken-van-liefde-voor-de-technologie.dhtml , bezocht op 04-11-2015.
Smelik, A., 2010, Het tijdperk van de gladjanus: het ideaal van het haarloze lichaam.
Reclame Philips scheerapparaat Robot Skin: http://www.kennislink.nl/publicaties/kaal-kaler-kaalst-het-ideaal-van-het-haarloze-lichaam, bezocht op 04-11-2015.

Free your pits

Roxy Hunt, een kapster uit Seattle is vijf jaar geleden gestopt met het scheren van haar oksels. Ze startte haar eigen website (www.freeyourpits.com) om aan te tonen dat het scheren van okselhaar een sociaal construct is en dat persoonlijke keuze belangrijk is. De feministische beweging gaat de strijd aan met het heersende schoonheidsideaal en laat zien dat het ook anders kan. 

De trend zet zich door en naast het laten staan van okselhaar zijn er ook vrouwen die uit protest hun okselhaar kleuren. Een bloggster genaamd Destiny Moreno plaatste een jaar geleden een filmpje van zichzelf met blauwgekleurd okselhaar (http://bit.ly/1itjJ8k). Ze was klaar met haar geïrriteerde huid van het scheren en de negatieve reacties die ze kreeg als ze dit niet dagelijks deed. De trend werd snel overgenomen, ook door beroemdheden zoals Miley Cyrus. Op de foto hieronder is zij te zien met roze-gekleurd okselhaar.

 

Miley Cyrus

 

Ook op televisie is de trend van okselhaar terug te vinden. Emer O’Toole was te zien bij het Ierse ochtendprogramma This Morning. Eerst dacht ze dat het normaal was om haar okselhaar te scheren, want ‘dat hoorde zo’. Toen ze erover begon na te denken, klonk het eigenlijk niet zo normaal. Uit protest gooide ze tijdens de uitzending haar armen omhoog waardoor alle kijkers haar lang gegroeide okselhaar konden bekijken.

Emer O' Toole

Vele andere protesten zijn te noemen waarbij vrouwen hun okselhaar laten staan om het ‘normaalbeeld’ dat wij nu hebben van haarloze oksels aan te passen.

Zullen steeds meer vrouwen zich mengen in deze protest-trend? Zal uiteindelijk het schoonheidsideaal veranderen of is deze te diep geworteld in de denkbeelden van de samenleving?

 

~ Annerie, Anouk en Rachèl

 

Telegraaf (2012). Vrouw showt okselhaarbos. Verkregen op 29 oktober, 2015, van http://www.telegraaf.nl/buitenland/article20049538.ece

Waarom deze vrouwen hun okselhaar kleuren (2015). Verkregen op 29 oktober, 2015, van http://weekend.knack.be/lifestyle/beauty/waarom-deze-vrouwen-hun-okselhaar-kleuren/article-normal-587141.html

Lichaamsbeharing in mythen en sagen

Bij de ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing kan er vanuit een historisch oogpunt worden gekeken naar hoe er in het verleden over lichaamsbeharing bij mannen en vrouwen werd gedacht.

In mythologische verhalen kan men zien dat lichaamshaar op symbolische wijze verschillend is gekoppeld aan mannen en vrouwen. Van oudsher wordt mannelijke beharing gelijk gesteld aan mannelijkheid en wordt vrouwelijk lichaamshaar in verband gebracht met baldadigheid en de ontkenning van vrouwelijke seksualiteit. Vandaar dat de voorkeur uitgaat naar een vrouw zonder of met heel weinig lichaamshaar, zoals te zien is bij De Geboorte van Venus.

 

De Geboorte van Venus

 

Hoewel enkele benaderingen harige vrouwen erotiseren en zien als aantrekkelijk, krachtig en zeer geslachtelijk, geldt dat vrouwelijk lichaamshaar in het algemeen met andere termen in verband wordt gebracht. Namelijk met krankzinnigheid, hekserij en de duivel. Dit terwijl mannelijk lichaamshaar (vooral gezichtshaar) wordt gelinkt aan macht, kracht, vruchtbaarheid, leiderschap, lust en mannelijkheid.

Bovenstaand verband tussen lichaamsbeharing en mannelijkheid is deels biologisch te verklaren (zie biologische aspecten) doordat haar gaat groeien op het moment dat mannen geslachtsrijp worden. Maar, dit geldt ook voor vrouwen. Waar komt dan de associatie vandaan tussen lichaamshaar en in het bijzonder mannelijke vruchtbaarheid en macht?

Een evolutionaire verklaring hiervoor suggereert dat de link uit zeer vroege tijden komt, waarin een harige man er stoerder/angstaanjagender uitzag voor zijn rivalen en dus hielp dit om seksuele dominantie te verkrijgen. Echter, zo’n uitleg gaat absoluut niet kritisch om met de huidige sociale normen en structuren, te lezen bij de sociaal-culturele aspecten.  

~ Annerie, Anouk en Rachèl

 

 

Toerien, M., Wilkinson, S., 2003, Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4, pp. 333 – 344
Fahs, B., Delgrado, D.A., 2011, The specter of excess: Race, class and gender in women’s body hair narratives, p. 13-25

 

Sociaal-culturele aspecten van lichaamsontharing

Bij de ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing zijn er sociaal-culturele aspecten te benoemen die een rol hebben gespeeld of waarvan gesuggereerd wordt dat zij een rol hebben gespeeld. Die proberen wij te belichten om daarmee de ontwikkeling van de trend beter te kunnen begrijpen.

 

De ontwikkeling van ontharing begon tegen de tijd dat genderverschillen op andere gebieden steeds minder werden. In de jaren ’20 kwam het vrouwelijk kiesrecht, het verlies van beperkende kledingstijlen (nu nadruk borst en taille) en een verlies van de norm voor vrouwen om discreet in het openbaar te zijn. Dit kan ervoor hebben gezorgd dat ontharing is ontwikkeld om symbolisch het verschil in geslacht te onderhouden in een periode dat geslachtsmarkers teniet werden gedaan.

 

In de jaren ’30 wordt er een link gelegd tussen ontharing en hygiëne. Destijds was er het algemene beeld dat beharing vuiler was dan gladheid en dat elke lichaamsopening vuil is. Aangezien vrouwen een lichaamsopening meer hebben heerste de overtuiging dat een vrouw vuiler was dan de man. Er wordt gesuggereerd dat de vrouw zichzelf zou zijn gaan ontharen als gevolg van deze culturele gedachte.

Harpers Bazaar, 1922

 

De ontwikkeling van de haarloze norm bij vrouwen kan mogelijk ook worden gevonden in de voorwaarde dat vrouwen zichzelf minder volwassen mogen zien. Lichaamshaar is een signaal voor (seksuele) volwassenheid en voor mannelijke kracht. Door te benadrukken dat vrouwen lichaamshaar moeten verwijderen kan er een sociaal-culturele vergelijking worden gemaakt met een kind-achtige status dat passief is en afhankelijk van mannen (een bewering uit de jaren ’80).

 

Mannen scheren zich dagelijks en daardoor herinneren zij de familie en zichzelf aan hun mannelijkheid. Echter, wanneer vrouwen schrijven over verwijdering van haren heerst er geheimhouding en schaamte. Dit leidt tot de gedachte dat ongewenst haar beschamend is en het weghalen ervan eveneens. Deze geheimhouding voorkomt dat zowel mannen als vrouwen de last erkennen van vrouwelijke schoonheid en de biologische werkelijkheid wordt ermee ontkend (jaren ’80).

 

Feministen benadrukken de inspanning die een vrouw moet doen om er aanvaardbaar vrouwelijk uit te zien. Als vrouwen niet aan de schoonheidsstandaarden voldoen krijgen zij een schuldgevoel doordat er een vergelijking wordt gemaakt met luiheid en onaantrekkelijkheid. Dit resulteert in een cyclus van inspanning om de illusie te behouden dat vrouwelijkheid moeiteloos is (jaren ’80-’90). Om die reden geven feministen aan dat vrouwen moeten stoppen met de stilte rondom schoonheid.

 

 

commercial Gillette Venus Jennifer Lopez, 2011

 

Massamedia en marketingcampagnes hebben door de tijd heen bijgedragen aan het ideaalbeeld van ontharing bij vrouwen doordat zij het modebeeld weerspiegelden, bijvoorbeeld in de jaren ’20 waarbij er nadruk op kale oksels werd gelegd door het modebeeld dat meer bloot liet zien en boeken/tijdschriften van de jaren ’40 waarbij er specifiek op kale benen werd gefocust. De haarloosheidsnorm berust op heteroseksuele voorwaarden waarbij de tem ‘male gaze’ van toepassing is: vrouwen moeten als lustobject dienen voor de man. Een Gillette Venus commercial met Jennifer Lopez geeft een indruk van hoe het ideaal van de vrouw in 2011 wordt neergezet. Een advertentie van scheermesjes van het Amerikaanse merk Schick uit 2011 beschrijft het volgende:

 

“A whole weekend away from your razor”

 

Hiermee wordt de indruk gegeven dat het normaal is dat iedere vrouw zich dagelijks of om de paar dagen onthaart.

 

Shave-Cation, 2011

De verhoogde toegankelijkheid van pornografie op het internet heeft gezorgd voor de acceptatie van verwijdering van schaamhaar als norm. Schaamhaar verwijdering blijkt een belangrijk aspect te zijn van het uiten van seksualiteit en participatie in seksuele activiteit. Het verwijderen heeft dus ook een belangrijke psychoseksuele basis.

 

De redenen voor ontharing voor vrouwen in de laatste tientallen jaren is dat haarloosheid wordt gelinkt aan aantrekkelijkheid, vrouwelijkheid, reinheid, voorkeur man/partner voor seks of seksueel genot en de druk van anderen of naleving van sociale normen. Indien vrouwen zich niet aan de haarloze norm houden krijgen zij ervaring met de negatieve gevolgen waarin ze minder seksueel aantrekkelijk, gezellig, positief, gelukkig en als meer agressief dan vrouwen zonder beharing worden gevonden.

Zie jij veel terug van deze negatieve gevolgen in het dagelijks leven? Zie jij jezelf als slachtoffer van negatieve gevoelens met betrekking tot lichaamsontharing?


~ Annerie, Anouk en Rachèl

 


Toerien, M., Wilkinson, S., 2003, Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4, pp. 333 – 34
Fahs, B., Delgrado, D.A., 2011, The specter of excess: Race, class and gender in women’s body hair narratives, p. 13-25
Braun, V., Tricklebank, G., Clarke, V., 2013, ‘‘It Shouldn’t Stick Out from Your Bikini at the Beach’’: Meaning, Gender, and the Hairy/Hairless Body, Psychology of Women Quarterly 37(4) 478-493

Natural Beauty?

Fotoserie Ben Hopper: Natural Beauty

 

 

Hierboven zie je vijf foto's uit de nieuwe fotoserie 'Natural Beauty' van de Londenaar Ben Hopper. Eind augustus dit jaar is er een interview met C-Head's Magazine over deze spraakmakende fotoserie. Behaarde oksels bij vrouwen lijken vandaag de dag een taboe te zijn. Tijd om deze te doorbreken, zou je bijna kunnen zeggen.

In een interview met Huffington Post laat Hopper blijken dat hij door deze fotoserie niet wil zeggen dat hij graag wil dat alle vrouwen hun okselhaar laten groeien. Hij wil laten zien dat het een mogelijkheid is en dat men het niet direct af zou moeten schrijven. Hij wil mensen graag na laten denken over de schoonheidsidealen van de maatschappij. Zijn opmerking maakte veel los bij velen, wat waarschijnlijk komt door het feit dat het een onderwerp is waar iedereen mee te maken heeft en waar iedereen wel wat van vindt.

Hopper is al begonnen met zijn fotoserie in 2007. Tot 2014 was hij nog niet geheel tevreden met zijn werk en bovendien wachtte hij op een goed moment om 'Natural Beauty' te publiceren. Pas toen Madonna in maart 2014 haar foto op Instagram plaatste van zichzelf met okselhaar besefte hij dat dit het perfecte moment was om 'Natural Beauty' te publiceren. De maand erna verschenen de eerste foto's in Huffington Post.

Schoonheid. Wat is dat nu eigenlijk? Wie bepaalt wat schoonheid is? Waarom vinden wij sommige dingen mooi en andere dingen niet? Dit zijn vragen die in ons opkomen bij het kijken naar deze foto's. Ze zijn stuk voor stuk erg mooi, maar toch geven ze ons een gek gevoel. Een gevoel alsof er iets niet klopt. Wellicht dat dat gevoel weggenomen wordt als de beharing van de foto verdwijnt.

Toch is het gek dat wij dingen die natuurlijk zijn en die wij ook zelf hebben, zoals okselhaar, vreemd zijn gaan vinden door de jaren heen. Apart dat een schoonheidsideaal zo geïnternaliseerd kan zijn zonder dat je het doorhebt. Als je erover nadenkt is het hebben van okselhaar heel erg normaal en is haar eigenlijk helemaal niet vies. Toch komen er vaak negatieve gevoelens bij ons op als wij ernaar kijken.

Welke associaties komen er bij jou op bij okselhaar? Krijg jij een ander gevoel bij okselhaar bij mannen dan bij vrouwen? Denk je dat okselhaar, net als gezichtsbeharing, een trend is of zijn er andere motieven voor het wel of niet ontharen van onze oksels?

"Alles heeft z'n schoonheid alleen ziet niet iedereen dat altijd."

- Confucius, Chinese filosoof


~ Annerie, Anouk en Rachèl


http://blog.therealbenhopper.com/2015/08/31/interview-for-c-heads-magazine/#more-2216