Het ideaal van de cyborg

Het haarloze lichaam omdat we willen samensmelten met de virtuele wereld en technologie?

 

Smelik benoemt de cyborg; de mens/machine. Een machine heeft geen haar en het gladde oppervlak van een machine heeft een zekere erotische aantrekkingskracht. De gepolijste perfectie van de machine maakt haarloosheid tot een ideaal. Dit ideaal werd in de afgelopen decennia een dominant beeld in de populaire cultuur, zoals science fiction, computer games, digitale kunst, maar ook in reclame en modefotografie. Door dit ideaal van het haarloze lichaam vervaagt de grens tussen mens en machine. Een reclame van een scheerapparaat van Philips geeft dit goed weer.

 

 

 

In de jaren ’80 was er de ‘hardware’ cyborg, gespeeld door acteurs zoals Arnold Schwarzenegger en Dolph Lundgren, waarbij het gladde en goedgebouwde lichaam van een bodybuilder samen komt met het glanzende oppervlakte van een machine. In de jaren ’90 is er de ontwikkeling naar de ‘software’ cyborg dat een mengsel is van mens en een digitaal programma, gespeeld door acteurs zoals Keanu Reeves en Jude Law. Hierin wordt een nieuw, metroseksueel manbeeld geschetst: minder macho, met minder ontwikkelde spieren en een zacht en glad lichaam. Een cyborg kan hardware en software zijn, maar geen ‘wetware’. Met wetware wordt al het bloederige en slijmerige dat onmiskenbaar tot een menselijk lichaam behoort bedoeld en waar we van walgen of griezelen; haar dus.

In de beeldcultuur was er een technologische reden voor haarloosheid. Aanvankelijk was het namelijk moeilijk om haar of vacht digitaal na te bootsen. Om die reden hadden de eerste digitale films insecten of speelgoed als hoofdpersonen en werd daarmee de haarloze ‘look’ verder versterkt. Nu is dat niet meer aan de orde en wordt de digitale technologie gebruikt om het menselijk lichaam zo te manipuleren dat het er altijd volmaakt uitziet.

Films en foto’s zeggen veel over onze idealen, echter blijft het een fantasiewereld dat fysiek onmogelijk is. Volgens Smelik loopt het beeld dat regisseurs van cyborgs schetsen op de werkelijkheid vooruit. Zij benoemt het ‘virtualisering’ van het lichaam: het lichaam wordt virtueel, onecht en onmogelijk. Social media en games zijn een teken van ons verlangen naar een virtueel leven waarin een perfect beeld van jezelf kan worden geschept of waar je een heel ander leven kan leiden. In dat leven is alleen plek voor perfecte lijven en niet voor rommelige haren, rimpels, vlekjes en puistjes. Een voorbeeld hiervan is Angelina Jolie die bekend werd als Lara Croft in Tomb Raider gebaseerd op een computerspel.

 

Angelina Jolie Tomb Raider

 

Lare Croft Tomb Raider

 

Herken jij de haarloze trend in de virtuele wereld en technologie? En denk jij, even sterk als Smelik, dat dit van invloed is geweest op de huidige haarloosheidsideaal?

 

~ Annerie, Anouk en Rachèl

 

http://sadib.nl/tag/technologie/, bezocht op 03-11-2015.
http://www.kennislink.nl/publicaties/kaal-kaler-kaalst-het-ideaal-van-het-haarloze-lichaam, bezocht op 03-11-2015.
http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1577281/2005/10/11/Haarloos-ideaal-als-teken-van-liefde-voor-de-technologie.dhtml , bezocht op 04-11-2015.
Smelik, A., 2010, Het tijdperk van de gladjanus: het ideaal van het haarloze lichaam.
Reclame Philips scheerapparaat Robot Skin: http://www.kennislink.nl/publicaties/kaal-kaler-kaalst-het-ideaal-van-het-haarloze-lichaam, bezocht op 04-11-2015.

100 jaar mannenharen

"Man changes with the times, and we change with man."

- Gilette

Gilette presenteert zichzelf als een merk dat rekening houdt met de man en zegt in te spelen op de trends die met de tijd veranderen. Zoals je in bovenstaand filmpje kunt zien zijn er al vele trends geweest wat betreft gezichts- en lichaamshaar. Dit suggereert dat de verandering in het gedrag van mannen met betrekking tot ontharing te danken (of te wijten) is aan een verandering in de heersende trend. Wat is hip? Wat is in? Wat we nu mooi vinden, vond men jaren geleden wellicht afgrijselijk.

Trend of keuze? Dat is interessant om over na te denken. We zeggen vaak: 'Doe gewoon waar je je fijn bij voelt'. Toch denken wij dat ontharingsgewoonten niet alleen ontstaan uit een persoonlijke mening over wat je fijn vindt om te doen. Anders zouden alle mannen ineens op een wonderbaarlijke manier dezelfde dingen fijn vinden. Dat lijkt ons zeer onwaarschijnlijk!

Katz en Lazarsfeld, 1955

Hoe verklaren we dan de magische eensgezindheid die er bij velen lijkt te heersen als we het over ontharing hebben? De two-step flow model van Katz en Lazarsfeld laat zien dat er bepaalde ideaalbeelden ontstaan (of geconstrueerd worden) die door de massamedia verspreid worden. De weg van de media naar het individu gaat in zekere zin niet geheel rechtstreeks. Het nieuwe ideaal, of de nieuwe trend, wordt eerst toegepast door bekende figuren die vervolgens ook weer door de media gepresenteerd worden. Zij fungeren als rolmodellen voor de individuen die met zo'n rolmodel in contact zijn gekomen. Na het zien van een rolmodel zal het individu het gepresenteerde ideaal gaan internaliseren en de rolmodellen gaan spiegelen. Uiteraard krijgen wij geen rechtstreekse berichten van sterren die te zien zijn in de media. Echter zijn wel steeds meer sterren online te bereiken, via Social Media. Denk hierbij aan YouTube-sterren. Dat is waar met deze uitleg van het two-step flow model op gedoeld wordt.

Adapteren deze rolmodellen een nieuwe trend of maken zij die? Dat is een punt waarover te discussiëren valt. Achter dit wetenschappelijk model schuilt namelijk de overtuiging dat de hooggeplaatste personen in de maatschappij ook nog een instantie boven zich hebben die bepalen wat de trend is, en dus ook bepalen wat deze rolmodellen als trend gaan verspreiden. Baas boven baas. Zou dat kunnen?

Of introduceren de rolmodellen de nieuwe trends zelf? Zíjn zij de personificatie van het nieuwe ideaal? Één ding is duidelijk. Waarschijnlijk wordt er bij de rolmodellen onderling ook het een en ander afgekeken. Wie de daadwerkelijke trendsetter van de bakkebaard was zullen we dus nooit weten.

Wat zijn de rolmodellen van deze tijd?


~ Annerie, Anouk en Rachèl



Hodkinson, Paul (2011), Media, culture and society. An introduction. Sage.