Roxy Hunt,
een kapster uit Seattle is vijf jaar geleden gestopt met het scheren van haar
oksels. Ze startte haar eigen website (www.freeyourpits.com)
om aan te tonen dat het scheren van okselhaar een sociaal construct is en dat
persoonlijke keuze belangrijk is. De feministische beweging gaat de strijd aan
met het heersende schoonheidsideaal en laat zien dat het ook anders kan.
De trend zet
zich door en naast het laten staan van okselhaar zijn er ook vrouwen die uit
protest hun okselhaar kleuren. Een bloggster genaamd Destiny Moreno plaatste
een jaar geleden een filmpje van zichzelf met blauwgekleurd okselhaar (http://bit.ly/1itjJ8k). Ze was
klaar met haar geïrriteerde huid van het scheren en de negatieve reacties die
ze kreeg als ze dit niet dagelijks deed. De trend werd snel overgenomen, ook
door beroemdheden zoals Miley Cyrus. Op de foto hieronder is zij te zien met
roze-gekleurd okselhaar.
Miley Cyrus
Ook op
televisie is de trend van okselhaar terug te vinden. Emer O’Toole was te zien
bij het Ierse ochtendprogramma This Morning. Eerst dacht ze dat het normaal was
om haar okselhaar te scheren, want ‘dat hoorde zo’. Toen ze erover begon na te
denken, klonk het eigenlijk niet zo normaal. Uit protest gooide ze tijdens de
uitzending haar armen omhoog waardoor alle kijkers haar lang gegroeide
okselhaar konden bekijken.
Emer O' Toole
Vele andere
protesten zijn te noemen waarbij vrouwen hun okselhaar laten staan om het
‘normaalbeeld’ dat wij nu hebben van haarloze oksels aan te passen.
Zullen
steeds meer vrouwen zich mengen in deze protest-trend? Zal uiteindelijk het
schoonheidsideaal veranderen of is deze te diep geworteld in de denkbeelden van
de samenleving?
Bij de
ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing kan er vanuit een historisch
oogpunt worden gekeken naar hoe er in het verleden over lichaamsbeharing bij
mannen en vrouwen werd gedacht.
In mythologische verhalen kan men zien dat
lichaamshaar op symbolische wijze verschillend is gekoppeld aan mannen en
vrouwen. Van oudsher wordt mannelijke beharing gelijk gesteld aan mannelijkheid
en wordt vrouwelijk lichaamshaar in verband gebracht met baldadigheid en de
ontkenning van vrouwelijke seksualiteit. Vandaar dat de voorkeur uitgaat naar een vrouw zonder of met heel weinig lichaamshaar, zoals te zien is bij De Geboorte van Venus.
De Geboorte van Venus
Hoewel enkele benaderingen harige vrouwen erotiseren en zien als aantrekkelijk, krachtig en zeer
geslachtelijk, geldt dat vrouwelijk lichaamshaar in het algemeen met andere
termen in verband wordt gebracht. Namelijk met krankzinnigheid, hekserij en de
duivel. Dit terwijl mannelijk lichaamshaar (vooral gezichtshaar) wordt gelinkt aan
macht, kracht, vruchtbaarheid, leiderschap, lust en mannelijkheid.
Bovenstaand
verband tussen lichaamsbeharing en mannelijkheid is deels biologisch te
verklaren (zie biologische aspecten) doordat haar gaat groeien op het moment
dat mannen geslachtsrijp worden. Maar, dit geldt ook voor vrouwen. Waar komt
dan de associatie vandaan tussen lichaamshaar en in het bijzonder mannelijke
vruchtbaarheid en macht?
Een
evolutionaire verklaring hiervoor suggereert dat de link uit zeer vroege tijden
komt, waarin een harige man er stoerder/angstaanjagender uitzag voor zijn
rivalen en dus hielp dit om seksuele dominantie te verkrijgen. Echter, zo’n
uitleg gaat absoluut niet kritisch om met de huidige sociale normen en
structuren, te lezen bij de sociaal-culturele aspecten.
~ Annerie, Anouk en Rachèl
Toerien, M., Wilkinson, S., 2003,
Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4,
pp. 333 – 344 Fahs,
B., Delgrado, D.A., 2011, The specter of excess: Race, class and gender in
women’s body hair narratives, p. 13-25
Bij de ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing is het ook van belang om kort stil te staan bij biologische aspecten van beharing. Ondanks dat we aannemen dat mannen hariger zijn dan vrouwen kan de hoeveelheid haargroei erg
verschillen, afhankelijk van factoren zoals leeftijd, genen en ‘ras’. Dit
weerlegt de gedachte dat alle mannen meer haar hebben dan alle vrouwen. Mannen
en vrouwen hebben verschillende haargroeipatronen en die zijn afhankelijk van
de balans tussen de hormonen testosteron en oestrogeen. Als gevolg hiervan
hebben mannen gemiddeld genomen meer haargroei op het gezicht, de borst, rug,
benen, armen en schaamstreek dan vrouwen.
Een
toegenomen hoeveelheid haargroei kan bij vrouwen een onderliggende aandoening
weergeven, echter is dit niet regelmatig het geval. Slechts 1% van de vrouwen
die een arts bezoekt in verband met haargroei wordt gediagnosticeerd met een
endocriene (afgifte hormonen) stoornis. Echter wordt er geschat dat 20% van de
vrouwen leidt aan een vorm van Polycysteus ovarium syndroom. Dit is een aandoening
waarbij een overmatige hoeveelheid haargroei, een storing in de menstruatie en
obesitas worden gezien in combinatie met vergrote cysteuze eierstokken.
Regelmatiger wordt gezien dat vrouwen genetisch gevoeligere haarzakjes hebben
voor androgeen (eveneens een hormoon), waardoor er meer haargroei plaatsvindt
wanneer het oestrogeen/androgeen evenwicht verschuift. Dit gebeurt in
veranderende processen van het lichaam zoals de puberteit, zwangerschap,
menopauze of stress. Daarnaast neemt bij beide geslachten veel van ons
lichaamshaar af met de leeftijd, maar wordt het gezichtshaar doorgaans meer.
Desalniettemin
heeft haargroei ookfunctioneel nut.
Lichaamsbeharing is dus niet alleen maar verbonden met mannen. Of mensen vinden dat
vrouwen teveel haar hebben is niet alleen biologisch te verklaren, maar vooral ook
door sociale- en culturele aspecten. Lees daarover verder bij de sociaal-culturele aspecten.
~ Annerie, Anouk en Rachèl
Toerien, M., Wilkinson, S., 2003,
Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4,
pp. 333 – 344
Bij de
ontwikkeling van de trend van lichaamsontharing zijn er sociaal-culturele aspecten
te benoemen die een rol hebben gespeeld of waarvan gesuggereerd wordt dat zij
een rol hebben gespeeld. Die proberen wij te belichten om daarmee de
ontwikkeling van de trend beter te kunnen begrijpen.
De
ontwikkeling van ontharing begon tegen de tijd dat genderverschillen op andere
gebieden steeds minder werden. In de jaren ’20 kwam het vrouwelijk kiesrecht,
het verlies van beperkende kledingstijlen (nu nadruk borst en taille) en een
verlies van de norm voor vrouwen om discreet in het openbaar te zijn. Dit kan
ervoor hebben gezorgd dat ontharing is ontwikkeld om symbolisch het verschil in
geslacht te onderhouden in een periode dat geslachtsmarkers teniet werden
gedaan.
In de jaren
’30 wordt er een link gelegd tussen ontharing en hygiëne. Destijds was er het
algemene beeld dat beharing vuiler was dan gladheid en dat elke lichaamsopening
vuil is. Aangezien vrouwen een lichaamsopening meer hebben heerste de
overtuiging dat een vrouw vuiler was dan de man. Er wordt gesuggereerd dat de
vrouw zichzelf zou zijn gaan ontharen als gevolg van deze culturele gedachte.
Harpers Bazaar, 1922
De
ontwikkeling van de haarloze norm bij vrouwen kan mogelijk ook worden gevonden
in de voorwaarde dat vrouwen zichzelf minder volwassen mogen zien. Lichaamshaar
is een signaal voor (seksuele) volwassenheid en voor mannelijke kracht. Door te
benadrukken dat vrouwen lichaamshaar moeten verwijderen kan er een
sociaal-culturele vergelijking worden gemaakt met een kind-achtige status dat
passief is en afhankelijk van mannen (een bewering uit de jaren ’80).
Mannen
scheren zich dagelijks en daardoor herinneren zij de familie en zichzelf aan
hun mannelijkheid. Echter, wanneer vrouwen schrijven over verwijdering van
haren heerst er geheimhouding en schaamte. Dit leidt tot de gedachte dat
ongewenst haar beschamend is en het weghalen ervan eveneens. Deze geheimhouding
voorkomt dat zowel mannen als vrouwen de last erkennen van vrouwelijke
schoonheid en de biologische werkelijkheid wordt ermee ontkend (jaren ’80).
Feministen
benadrukken de inspanning die een vrouw moet doen om er aanvaardbaar vrouwelijk
uit te zien. Als vrouwen niet aan de schoonheidsstandaarden voldoen krijgen zij
een schuldgevoel doordat er een vergelijking wordt gemaakt met luiheid en
onaantrekkelijkheid. Dit resulteert in een cyclus van inspanning om de illusie
te behouden dat vrouwelijkheid moeiteloos is (jaren ’80-’90). Om die reden
geven feministen aan dat vrouwen moeten stoppen met de stilte rondom
schoonheid.
commercial Gillette Venus Jennifer Lopez, 2011
Massamedia en marketingcampagnes hebben door de tijd heen bijgedragen aan het ideaalbeeld
van ontharing bij vrouwen doordat zij het modebeeld weerspiegelden,
bijvoorbeeld in de jaren ’20 waarbij er nadruk op kale oksels werd gelegd door
het modebeeld dat meer bloot liet zien en boeken/tijdschriften van de jaren ’40
waarbij er specifiek op kale benen werd gefocust. De haarloosheidsnorm berust
op heteroseksuele voorwaarden waarbij de tem ‘male gaze’ van toepassing is:
vrouwen moeten als lustobject dienen voor de man. Een Gillette Venus commercial
met Jennifer Lopez geeft een indruk van hoe het ideaal van de vrouw in 2011 wordt
neergezet. Een advertentie van scheermesjes van het
Amerikaanse merk Schick uit 2011 beschrijft het volgende:
“A whole weekend away
from your razor”
Hiermee wordt de indruk gegeven dat het normaal is dat iedere vrouw
zich dagelijks of om de paar dagen onthaart.
Shave-Cation, 2011
De verhoogde
toegankelijkheid van pornografie op het internet heeft gezorgd voor de
acceptatie van verwijdering van schaamhaar als norm. Schaamhaar verwijdering
blijkt een belangrijk aspect te zijn van het uiten van seksualiteit en
participatie in seksuele activiteit. Het verwijderen heeft dus ook een belangrijke
psychoseksuele basis.
De redenen
voor ontharing voor vrouwen in de laatste tientallen jaren is dat haarloosheid
wordt gelinkt aan aantrekkelijkheid, vrouwelijkheid, reinheid, voorkeur
man/partner voor seks of seksueel genot en de druk van anderen of naleving van
sociale normen. Indien vrouwen zich niet aan de haarloze norm houden krijgen
zij ervaring met de negatieve gevolgen waarin ze minder seksueel aantrekkelijk,
gezellig, positief, gelukkig en als meer agressief dan vrouwen zonder beharing
worden gevonden.
Zie jij veel terug van deze negatieve gevolgen in het dagelijks leven? Zie jij jezelf als slachtoffer van negatieve gevoelens met betrekking tot lichaamsontharing?
~ Annerie, Anouk en Rachèl
Toerien, M., Wilkinson, S., 2003,
Gender and body hair: Constructing the feminine woman, Women’s Studies International Forum, Vol. 26, No. 4,
pp. 333 – 34 Fahs,
B., Delgrado, D.A., 2011, The specter of excess: Race, class and gender in
women’s body hair narratives, p. 13-25 Braun, V., Tricklebank, G., Clarke, V., 2013, ‘‘It Shouldn’t Stick Out from Your Bikini at the Beach’’: Meaning,
Gender, and the Hairy/Hairless Body, Psychology of
Women Quarterly 37(4) 478-493
Hierboven zie je vijf foto's uit de nieuwe fotoserie 'Natural Beauty' van de Londenaar Ben Hopper. Eind augustus dit jaar is er een interview met C-Head's Magazine over deze spraakmakende fotoserie. Behaarde oksels bij vrouwen lijken vandaag de dag een taboe te zijn. Tijd om deze te doorbreken, zou je bijna kunnen zeggen.
In een interview met Huffington Post laat Hopper blijken dat hij door deze fotoserie niet wil zeggen dat hij graag wil dat alle vrouwen hun okselhaar laten groeien. Hij wil laten zien dat het een mogelijkheid is en dat men het niet direct af zou moeten schrijven. Hij wil mensen graag na laten denken over de schoonheidsidealen van de maatschappij. Zijn opmerking maakte veel los bij velen, wat waarschijnlijk komt door het feit dat het een onderwerp is waar iedereen mee te maken heeft en waar iedereen wel wat van vindt.
Hopper is al begonnen met zijn fotoserie in 2007. Tot 2014 was hij nog niet geheel tevreden met zijn werk en bovendien wachtte hij op een goed moment om 'Natural Beauty' te publiceren. Pas toen Madonna in maart 2014 haar foto op Instagram plaatste van zichzelf met okselhaar besefte hij dat dit het perfecte moment was om 'Natural Beauty' te publiceren. De maand erna verschenen de eerste foto's in Huffington Post.
Schoonheid. Wat is dat nu eigenlijk? Wie bepaalt wat schoonheid is? Waarom vinden wij sommige dingen mooi en andere dingen niet? Dit zijn vragen die in ons opkomen bij het kijken naar deze foto's. Ze zijn stuk voor stuk erg mooi, maar toch geven ze ons een gek gevoel. Een gevoel alsof er iets niet klopt. Wellicht dat dat gevoel weggenomen wordt als de beharing van de foto verdwijnt.
Toch is het gek dat wij dingen die natuurlijk zijn en die wij ook zelf hebben, zoals okselhaar, vreemd zijn gaan vinden door de jaren heen. Apart dat een schoonheidsideaal zo geïnternaliseerd kan zijn zonder dat je het doorhebt. Als je erover nadenkt is het hebben van okselhaar heel erg normaal en is haar eigenlijk helemaal niet vies. Toch komen er vaak negatieve gevoelens bij ons op als wij ernaar kijken.
Welke associaties komen er bij jou op bij okselhaar? Krijg jij een ander gevoel bij okselhaar bij mannen dan bij vrouwen? Denk je dat okselhaar, net als gezichtsbeharing, een trend is of zijn er andere motieven voor het wel of niet ontharen van onze oksels?
"Alles heeft z'n schoonheid alleen ziet niet iedereen dat altijd."
